Ο Πολύγυρος, με πληθυσμό 5.000 κατοίκων, είναι η πρωτεύουσα του Νομού Χαλκιδικής των 82.000 μόνιμων κατοίκων. Βρίσκεται μακριά από τους δύο κύριους οδικούς άξονες, σχεδόν απομονωμένος γεωφυσικά, και αποτελεί σήμερα κέντρο διοικητικό και λιγότερο εμπορικό. Από τους άλλοτε πλουσιότερους δήμους, μένει στάσιμος σε πληθυσμό και ανάπτυξη, ενώ υπάρχουν δυνατότητες. Σημαντικός αριθμός υπαλλήλων της δημόσιας διοίκησης μετακινείται εκτός Πολυγύρου.
Η ανοικοδόμηση είναι περιορισμένη, με οξύ το πρόβλημα κατοικίας, ιδιαίτερα των υπαλλήλων. Υπάρχει έλλειψη ξενοδοχειακών μονάδων. Ο Πολύγυρος προσφέρεται για τουρισμό, διότι έχει κλίμα άριστο από υγιεινής πλευράς και βρίσκεται κοντά στη θάλασσα.
Από την πλούσια γεωργική εκμετάλλευση, διακρίνεται η ελαιοκαλλιέργεια με το φημισμένο λάδι και την ελιά Πολυγύρου.
Σε απόσταση δέκα χιλιομέτρων ευημερούν και προσφέρουν θετικά στην εθνική και τοπική οικονομία τα μεταλλεία «ΕΛΛΗΝΙΚΟΙ ΛΕΥΚΟΛΙΘΟΙ» Γερακινής με την εξόρυξη λευκολίθου και με εργατικό δυναμικό 750 περίπου ατόμων.
Ο Πολύγυρος διαθέτει, λοιπόν, ένα αξιόλογο δυναμικό, στο οποίο δίδονται δυνατότητες ανάπτυξης. Τι μπορεί και τι πρέπει να γίνει:
Β11.1.Ευρεία επέκταση του ρυμοτομικού σχεδίου
Προτείνεται το ρυμοτομικό σχέδιο να επεκταθεί σε δημόσιες εκτάσεις, οι οποίες πρέπει να παραχωρηθούν αρχικά στον Δήμο. Στη συνέχεια ο Δήμος μπορεί να τις παραχωρεί σε άστεγους εργατοϋπάληλλους για ανοικοδόμηση κατοικιών, σε προσιτές τιμές και με μακροπρόθεσμη εξόφληση. Η Εργατική Εστία καλείται να δώσει το παρόν και στον Πολύγυρο, με εργατικές κατοικίες, ιδιαίτερα για τους εργαζόμενους στα μεταλλεία Γερακινής. Πρέπει να αυξηθούν τα στεγαστικά δάνεια για ανέγερση, ανακαίνιση και επέκταση κατοικιών, ώστε να λυθεί το οξύ στεγαστικό πρόβλημα. Εξάλλου, θα μπορούσαν να προβλεφθούν και ενοικιαζόμενα δωμάτια για τη θερινή τουριστική εξυπηρέτηση. Η όλη οικοδόμηση θα πρέπει να γίνει με περιβαλλοντικά κριτήρια, ώστε να διαφυλάσσονται και να προστατεύονται τα τοπικά χαρακτηριστικά του Πολυγύρου και της ευρύτερης περιοχής. Η πραγματοποίηση των παραπάνω θα έχει ως συνέπεια την αύξηση του πληθυσμού της πρωτεύουσας και την οικονομική ενίσχυση του Δήμου Πολυγύρου.
Β11.2.Ξενοδοχειακές μονάδες - Ξενία
Η ανέγερση ξενοδοχειακών μονάδων θα καλύψει τις ανάγκες της πρωτεύουσας, αλλά και θα βοηθήσει στην τουριστική ανάπτυξη του Πολυγύρου, ο οποίος, λόγω της κοντινής απόστασής του από τη θάλασσα, προσφέρεται από πλευράς κλίματος και θέσης.
Β11.3.Δρόμοι και προσπέλαση
Εκτός των έργων οδοποιίας που έχουν προγραμματιστεί και ήδη εκτελούνται, επιβάλλεται άμεσα ο προγραμματισμός και η ένταξη στο 5ετές πρόγραμμα (Μ.Ο.Π.) του δρόμου Πολύγυρου – Γερακινής των 13 χιλιομέτρων, διπλής κατεύθυνσης, με νέα χάραξη και σύγχρονη κατασκευή, χωρίς πολλές στροφές. Ο Πολύγυρος θα συνδεθεί έτσι με τον νοτιοδυτικό οδικό άξονα και θα αξιοποιηθεί τουριστικά ως ημιορεινό κέντρο κοντά στη θάλασσα.
Β11.4.Αξιοποίηση Παραλίας Γερακινής
Προτείνεται η αξιοποίηση της παραλίας Γερακινής και του Τουριστικού Δημοτικού Περιπτέρου με εγκαταστάσεις αναψυχής, αποδυτήρια, ντους, αθλητικές εγκαταστάσεις, παιδικές χαρές κτλ. Στόχος είναι οι εγκαταστάσεις αυτές να πληρούν τις σύγχρονες απαιτήσεις καλής και ταχείας προσφοράς υπηρεσιών και άνετης, ευχάριστης παραμονής. Ταυτόχρονα, μια πυκνότερη θερινή δρομολόγηση λεωφορείων του ΚΤΕΛ από Πολύγυρο προς Γερακινή μπορεί να αποτελέσει κίνητρο για μια ευχάριστη θερινή διαμονή στον Πολύγυρο.
Β11.5.Αξιοποίηση του Δημοτικού Τουριστικού Περιπτέρου
Η τοποθεσία του Δημοτικού Τουριστικού Περιπτέρου εντός του Πολυγύρου είναι ιδανική, μαγευτική. Αλλά ο σκοπός της ανέγερσής του δεν επιτυγχάνεται, έτσι όπως λειτουργεί σήμερα το περίπτερο. Η μελέτη και η περιποίηση του προαύλιου χώρου μαζί με τις στεγνές έξι βρύσες, οι οποίες αποτελούν βυζαντινό μνημείο, πρέπει να ανατεθεί σε ειδικό επιστήμονα αρχιτεκτονικής τοπίου, έτσι ώστε να ανταποκρίνεται στην αισθητική και στις απαιτήσεις της εποχής.
Β11.6.Υπηρεσία Ε.Ο.Τ.
Είναι επιτακτική ανάγκη να συσταθεί υπηρεσία του Ε.Ο.Τ. στην έδρα του νομού, ο οποίος αναπτύσσεται τουριστικά και παρουσιάζει τόσα προβλήματα, ιδιαίτερα κατά τη θερινή περίοδο, και να προωθηθούν εναλλακτικές προσεγγίσεις ορεινού τουρισμού.
Β11.7.Ίδρυση Σχολής Τουριστικών Επαγγελμάτων
Η ίδρυση Σχολής Τουριστικών Επαγγελμάτων, με μαθητές και μαθήτριες ντόπιους Χαλκιδικιώτες, είναι απολύτως απαραίτητη. Η ίδρυση της Σχολής αυτής στον Πολύγυρο θα ωφελήσει διπλά: Αφενός μεν θα ανεβάσει το χαμηλό ποσοστό του απασχολούμενου στον τουριστικό κλάδο χαλκιδικιώτικου εργατικού δυναμικού, το οποίο είναι ανειδίκευτο και χαμηλά αμειβόμενο και αφετέρου θα μειώσει την ανεργία, ιδιαίτερα των νέων, και θα αναβαθμίσει τη σημερινή χαμηλή ποιότητα των προσφερόμενων υπηρεσιών στον τουριστικό τομέα.
Β11.8.Δημοτική Βιβλιοθήκη
Υπάρχει ανάγκη για μια Δημοτική Βιβλιοθήκη με τοπικό χρώμα και περιεχόμενο, μια «Αριστοτέλειος Χαλκιδικιώτικη Βιβλιοθήκη». Η ήδη υπάρχουσα Δημοτική Βιβλιοθήκη Πολυγύρου πρέπει να εμπλουτιστεί και να ενισχυθεί με τη δημιουργία ειδικού τμήματος που θα περιέχει βιβλία Χαλκιδικιωτών συγγραφέων, οιουδήποτε περιεχομένου, καθώς επίσης και μελέτες και άρθρα Ελλήνων ή αλλοδαπών συγγραφέων που αναφέρονται στη Χαλκιδική.
Προς τον σκοπό αυτό, πρέπει να παρακληθούν οι συμπατριώτες μας συγγραφείς να προσφέρουν βιβλία τους στην «Αριστοτέλειο Δημοτική Βιβλιοθήκη», καθώς και όλοι οι Χαλκιδικιώτες ή οι φίλοι της ιδιαιτέρας μας πατρίδας να προσφέρουν ό,τι παλαιά βιβλία, έντυπα ή ντοκουμέντα έχουν, που αναφέρονται στη Χαλκιδική. Η Ιστορική και Λαογραφική Εταιρεία Χαλκιδικής μπορεί να προσφέρει μια σειρά από τα μέχρι σήμερα εκδοθέντα «Χρονικά της Χαλκιδικής».
Μια τέτοια βιβλιοθήκη, η δημιουργία της οποίας αποτελεί χαλκιδικιώτικη αξίωση, όπως και το ανεγειρόμενο Δημοτικό Θέατρο σε οικόπεδο το οποίο προσέφερε το άξιο τέκνο του Πολυγύρου Στέφανος Κότσιανος, πιστεύω ότι όχι μόνο θα καταστεί το στολίδι της πρωτεύουσάς μας, αλλά και ότι θα προσφέρει σημαντικά στους ερευνητές, στους νέους και στη γενέτειρα του Αριστοτέλη.
Β11.9.Μουσεία
α) Μουσείο Αρχαιοτήτων
Το ωραίο, ήδη υπάρχον Μουσείο έχει ανάγκη εμπλουτισμού από αρχαία ευρήματα. Οι ιδιωτικές συλλογές, τα ευρήματα αρχαιολογικών ερευνών στις πάνω από δέκα αρχαίες πόλεις που έχουν ήδη εντοπιστεί, ευρήματα και μνημεία προϊστορικών περιόδων, κλασικών και ελληνιστικών χρόνων, μπορούν όχι μόνο να εμπλουτίσουν το Μουσείο Αρχαιοτήτων της πρωτεύουσας, αλλά να φέρουν στο φως την άγνωστη Αρχαία Χαλκιδική.
β) Μουσείο Βυζαντινών Αρχαιοτήτων
Η πρωτεύουσα της Χαλκιδικής, που βρίσκεται πλάι στην κιβωτό της Ορθοδοξίας, το Άγιον Όρος, μαζί με τις 15 βυζαντινές πόλεις και τους μεσαιωνικούς οικισμούς, με τους περίπου 35 βυζαντινούς ναούς και τις παλαιοχριστιανικές βασιλικές, μπορεί να εξοπλίσει ένα πλήρες Βυζαντινό Μουσείο, με τη συνεργασία και τη συνδρομή της Ιεράς Κοινότητος του Άθωνος. Είναι αξίωση της Χαλκιδικής, αλλά και καθήκον δικό μας το Μουσείο αυτό.
γ) Μουσείο Ιστορίας και Παραδοσιακής Λαϊκής Τέχνης
Ο Πολύγυρος, μαζί με την υπόλοιπη Χαλκιδική γενικότερα, αποτελούν αστείρευτη πηγή σε ιστορικό, παραδοσιακό και λαϊκό υλικό, το οποίο πρέπει να αξιοποιήσουμε και να προβάλλουμε. Ως πρώτη μαγιά θα πρέπει να φιλοξενηθούν ή να δωριστούν τα λίγα παραδοσιακά εκθέματα, τα οποία συλλέξαμε εμείς, τα προηγούμενα διοικητικά συμβούλια της Ιστορικής και Λαογραφικής Εταιρείας Χαλκιδικής στη Θεσσαλονίκη, και τα οποία μένουν αναξιοποίητα.
Στο ίδιο Μουσείο πρέπει να λειτουργήσει πτέρυγα της νεώτερης ιστορίας του Πολυγύρου και της Χαλκιδικής, με φωτογραφίες και ιστορικά ντοκουμέντα. Η φιλότιμη ιδιωτική πρωτοβουλία μπορεί να συνεισφέρει κι εδώ πολλά. Η ευγενικά δωρηθείσα στον Δήμο κατοικία του εξαίρετου, άξιου πρώην δημάρχου Αθανασίου Καραγκάνη, που έδωσε το έναυσμα, αποτελεί βάση για ένα τέτοιο ξεκίνημα. Ο Πολύγυρος, μαζί με την υπόλοιπη Χαλκιδική, παρουσιάζει μεγάλο ιστορικό και παραδοσιακό ενδιαφέρον, ιδιαίτερα με τον ιστορικό ρόλο που διαδραμάτισε στον αγώνα κατά της Τουρκοκρατίας. Θα μπορούσαμε να πούμε ότι ο Πολύγυρος αποτελεί ιστορικό μνημείο των τελευταίων χρόνων. Οι Χαλκιδικιώτες έχουμε εθνική υποχρέωση να φωτίσουμε το ιστορικό αυτό μνημείο και να το προβάλλουμε, ώστε να το γνωρίσουν οι νεότερες γενιές και οι ξένοι.
Β11.10.Υπηρεσία Πολιτισμού
Στη Νομαρχία πρέπει να συσταθεί μία υπηρεσία, η οποία να ασχολείται με τα πολιτιστικά, για τον συντονισμό των δραστηριοτήτων των 68 πολιτιστικών συλλόγων που υπάρχουν σήμερα, καθώς και για την οικονομική αρωγή τους. Η Χαλκιδική οφείλει να αναδείξει τον ιστορικό και λαογραφικό της πλούτο. Χρειάζεται, λοιπόν, να ενεργοποιηθούν και να συντονιστούν οι δραστηριότητες όλων των συλλόγων, εταιρειών κτλ. με στόχο τη συλλογή και προβολή υλικού ιστορικής, λαογραφικής και παραδοσιακής κληρονομιάς. Για τη συνδρομή στον σκοπό αυτό, προτείνω να ιδρυθεί στην πρωτεύουσα του Νομού, με ιδιωτική πρωτοβουλία, ένα ανώτατο συντονιστικό όργανο, ένας σύνδεσμος των απανταχού της Γης υπαρχόντων συλλόγων, εταιρειών και λοιπών πολιτιστικών οργάνων, είτε βρίσκονται εντός είτε εκτός Ελλάδας, ένας Ανώτατος Παγχαλκιδικιώτικος Σύνδεσμος. Ο Α.ΠΑ.ΣΥΝ., ως κορυφαίο όργανο, να καταγράψει στη δύναμή του όλους τους παραπάνω φορείς, να εποπτεύει και να συντονίζει εκδηλώσεις, συλλογή υλικού και προβολή της ιστορίας, λαογραφίας και παράδοσης της Χαλκιδικής. Η ενέργεια αυτή είναι σήμερα απαραίτητη και για εθνικούς λόγους, διότι η ψευτοπροπαγάνδα των γειτόνων μας προσπαθεί να παραποιήσει την ιστορία και την καταγωγή μας.
Ένα τέτοιο όργανο θα μπορούσε να οργανώνει εκδηλώσεις λαογραφικού περιεχομένου και φεστιβαλικού χαρακτήρα, και να τονώσει, ιδιαίτερα τους καλοκαιρινούς μήνες, τον τουρισμό στη Χαλκιδική. Εδώ θα μπορούσαμε να προσθέσουμε κοντά στο λαμπρό καρναβάλι Πολυγύρου και μια γιορτή ελιάς και ελαιόλαδου στην πρωτεύουσα του Νομού, προϊόντα για τα οποία τόσο φημίζεται. Οι γυναίκες όλης της Χαλκιδικής, με τη δραστηριότητα και τη νοικοκυροσύνη που τις διακρίνει, μπορούν να αξιοποιηθούν για την προώθηση ενός πετυχημένου πολιτιστικού προγράμματος.
Δημοσίευση στην εφημερίδα «ΚΟΣΜΟΣ ΤΗΣ ΧΑΛΚΙΔΙΚΗΣ» το 1987